Lúc nhỏ Nguyễn Dữ chăm học, đọc rộng, nhớ nhiều, từng ôm ấp lý tưởng lấy văn chương nối nghiệp nhà. Sau khi đậu Hương tiến, Nguyễn Dữ thi Hội nhiều lần, đạt trúng trường và từng giữ chức vụ Tri huyện Thanh Tuyền nhưng mới được một năm thì vì bất mãn với thời cuộc ông xin từ quan về nuôi dưỡng mẹ già, lui về ẩn cư ở núi rừng Thanh Hóa, từ đó "trải mấy mươi sương, chân không bước đến thị thành". Đối với nhà Mạc, thái độ Nguyễn Dữ dứt khoát hơn Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông không làm quan với nhà Mạc mà chọn con đường ở ẩn và ông đã sống cuộc sống lâm tuyền suốt quãng đời còn lại.

Theo những tư liệu được biết cho đến nay, Truyền kỳ mạn lục là tác phẩm duy nhất của Nguyễn Dữ. Sách gồm 20 truyện, chia làm 4 quyển, được viết theo thể loại truyền kỳ. Cốt truyện chủ yếu lấy từ những câu chuyện lưu truyền trong dân gian, nhiều trường hợp xuất phát từ truyền thuyết về các vị thần mà đền thờ hiện vẫn còn.

Hồ Tông Thốc


Ðề Hạng Vương từ

Bách nhị sơn hà khởi chiến phong,
Huề lương tử đệ nhập Quan Trung .
Yên tiêu Hàm Cốc châu cung lãnh ,
Tuyết tán Hồng Môn ngọc đấu không .
Nhất bại hữu thiên vong Trạch Tả ,
Trùng lai vô địa đáo Giang Ðông .
Kinh doanh ngủ tải thành hà sự ?
Tiêu đắc khu khu táng Lỗ Công .


Ðề thơ nơi miếu Hạng Vương

Thế hiểm non sông dậy chiến hùng
Tám nghìn đệ tử tới Quan Trung .
Khói tan Hàm Cốc cung son lạnh,
Ngọc nát Hồng Môn chén vỡ tung .
Trời khiến bại vong lầm tuyệt lộ
Nẻo về đâu nữa hết Giang Ðông !
Năm năm bá nghiệp trôi giòng nước
Nấm đất vùi kia dấu Lỗ Công .

CHÚ : 1/ Bài này chép lại trong Truyền Kỳ Mạn Lục của Nguyễn Dữ 2/Nhà Tần đóng đô ở Quan Trung là nơi hiểm yếu, hai người có thể chống chọi trăm người nên mới có tên "bách nị sơn hà" 3/Sau khi Hạng Vương chết, Hán Cao Tổ lấy lễ Lỗ Công Tán Vương . * Hồ Tông Thốc , người Thổ Thành ở Diễn Châu ( Nghệ An) , nay là Hưng Yên . Ðậu Thái Học Sinh . Ðời vua Trần Nghệ Tông có đi sứ sang Tàu . Ðến khi nhà Hồ tiếm ngôi , Ông về ở ẩn .